Collega’s De Ridder en Namavar startten recent een discussie in dit tijdschrift over neutraliteit in de psychiatrie. Zij concludeerden in hun artikel: ‘Juist in deze tijd van toenemende geopolitieke onzekerheid is het van belang dat psychiaters zich actief tot politieke vraagstukken verhouden.’¹

Uiteraard zijn maatschappelijke ontwikkelingen niet los te zien van individuele betrokkenheid en groepsbetrokkenheid. Ook staat voor ons niet ter discussie dat hieruit voortkomende aspecten van overdracht en tegenoverdracht in zowel de behandelrelatie als het behandelteam (h)erkend en besproken dienen te worden.

Onbenoemd blijft echter de vraag wie bepaalt welk maatschappelijk probleem in de spreekkamer en het behandelteam hoe dan ook besproken moet worden. Wordt er een probleemlijst opgesteld en onderhouden over te bespreken culturele, politieke, sociale, economische, religieuze en geopolitieke onderwerpen? En volgen wij als beroepsgroep hierin het advies van de internationale organisaties (VN, WHO, etc.?), de nationale overheid (welk ministerie?), de lokale overheid (B&W), de zorgverzekeraars of de beroepsgroep (FMS en NVvP)?

De WGBO maakt de individuele behandelaar verantwoordelijk voor de keuzes die hij/zij maakt in een behandelovereenkomst, en deze individuele behandelaar is daarvoor ook individueel (tuchtrechtelijk) aansprakelijk.² Dat betekent dat die onderwerpen die niet genoemd worden in richtlijnen, zorgstandaarden en protocollen, worden toevertrouwd aan het geweten van de individuele behandelaar.

In deze toenemend complexe en polariserende wereld met vele uiteenlopende maatschappelijke ontwikkelingen en opinies pleiten wij ervoor dat behandelaren in hun dagelijks werk adequaat aandacht besteden aan deze onderwerpen zonder expliciete en/of impliciete verplichting ‘van buitenaf’.

Literatuur

1        De Ridder B, Namavar Y. Neutraliteit in de psychiatrie: over de genocide in Gaza. Tijdschr Psychiatr 2026; 68: 317-9.

2        Artikel 7:453 BW (WGBO).

Antwoord aan Louter, Philipszoon en Le Roy

Wij hebben de reactie van onze collega's met interesse gelezen. Hun vraag begrijpen wij niet zozeer als de vraag of en hoe je een probleemlijst opstelt, maar eerder als de vraag op basis van welke professionele criteria een behandelaar tot pleitbezorging kan komen of een maatschappelijk onderwerp kan agenderen. Wellicht ligt hier bij Louter e.a. ook de zorg onder dat de overtuiging van de psychiater buiten de spreekkamer te veel gewicht krijgt binnen de behandelkamer.

We hebben dit vraagstuk in ons essay besproken, inclusief het ongemak dat daarbij kan ontstaan. Wij maken daarbij onderscheid tussen de verschillende professionele posities die de psychiater kan innemen. In de rol van behandelaar staat de individuele patiënt en diens vrijheid centraal. In de rol van pleitbezorger kan de psychiater maatschappelijke omstandigheden agenderen wanneer deze relevant zijn voor de mentale gezondheid en medische kernwaarden. Dat behoort tot de professionele ruimte die de CanMEDS-rol pleitbezorger biedt, sterker nog: waar deze voor bedoeld is.

Hoe die ruimte in te vullen ligt niet vast in richtlijnen of protocollen, maar is wel altijd terug te leiden tot onze eed. Hierbij is het dus van belang dat wij als psychiaters zelf, middels onder andere dialoog en intervisie, onze professionele positie bepalen. Dit houdt in dat we ons bewust moeten zijn van het verschil tussen onze persoonlijke overtuiging, onze rol als behandelaar en onze professionele verantwoordelijkheid als pleitbezorger. Zodat we geen speelbal worden van de door Louter e.a. genoemde instanties.

Het is een valkuil om het opstaan tegen mensenrechtenschendingen als polarisatie te zien, en het nalaten daarvan als neutrale houding. Zoals we al eerder stelden, draagt juist dat frame eraan bij dat mensenrechten en medische rechten nog altijd niet universeel zijn. Een professionele houding is wat ons betreft het nemen van verantwoordelijkheid wanneer maatschappelijke omstandigheden onze mentale gezondheid en onze medische kernwaarden ondermijnen.

Auteurs

Bram de Ridder, psychiater, Arkin, Amsterdam.

Yasmin Namavar, psychiater, Amsterdam UMC, Amsterdam.