Het Handboek migratie en psycho­trauma kan gelezen worden als een handboek cultuursensitieve geestelijke gezondheidszorg voor hulpverleners die in contact komen met mensen met een migratieachtergrond en psychische klachten, in het bijzonder trauma. Het handboek start met een theoretisch kader waarbij aandacht gaat naar migratie en acculturatiestress, het juridisch kader rond verblijfsrecht in Nederland, en verschillende vormen van psychotrauma tijdens de migratiecyclus. Vervolgens komen vroegdetectie en vroege interventies aan bod, waarna auteurs uitgebreid stilstaan bij drempels tot zorg en diagnostiek. Ze sluiten af met de bespreking van cultuursensitieve traumabehandelingen, met onder meer aandacht voor rouw, intergenerationeel trauma, systeemproblematiek en vaktherapie.

In de titel staat het thema psychotrauma centraal. Slechts enkele hoofdstukken, waaronder die over behandeling, richten zich specifiek op psychotrauma. Ik las het boek eerder als een handleiding om op cultuur- en contextsensitieve wijze om te gaan met psychische klachten bij mensen met een migratieachtergrond. Op toegankelijke en inspirerende wijze combineren de verschillende auteurs basiskennis met vernieuwende, up-to-date wetenschappelijke inzichten. Hierin ligt de grote meerwaarde van het handboek: wanneer herstel wordt beoogd, dient traumabehandeling ingebed te zijn in een cultuursensitieve hulpverleningscontext, met aandacht voor de juridische en maatschappelijk-politieke realiteit van migratie, voor diverse denkkaders rond en visies op zorg, en voor drempels tot hulpverlening.

In het boeiende voorwoord schrijft Forugh Karimi dat herstel onder meer betekent ruimte maken voor een verhaal waarin migranten zichzelf weer mogen zien als handelende en voelende mensen. Deze herstelgerichte en inclusieve visie vormt de kracht van dit boek. Complexe situaties worden benaderd met professionaliteit, menselijkheid, hoop, gelijkwaardigheid en realiteitszin. De casuïstiek sluit goed aan bij de theorie en nodigt uit tot onmiddellijke vertaling naar de eigen praktijk. Waar andere literatuur rond dit thema zich vaak beperkt tot vluchtelingen, besteden de auteurs in dit boek ook aandacht aan ongedocumenteerde migranten en asielzoekers.

Het boek biedt een ambitieus en breed overzicht. De veelheid aan thema’s maakt echter dat sommige hoofdstukken, zoals die over complex trauma en vaktherapie, vooral inleidend blijven. Andere hoofdstukken, onder meer die over culturele formulering, diagnostiek en traumatische rouw, bieden juist meer diepgang, zowel theoretisch als klinisch.

De kennis en ervaring van ARQ Centrum’45, waar beide redacteuren en bijna alle auteurs werkzaam zijn, staan centraal in het boek. De bundeling van de rijke kennis van het centrum maakt het boek gestructureerd en vrij homogeen. Deze nauwe betrokkenheid had men echter explicieter mogen benoemen, bijvoorbeeld in de inleiding of op de achterflap. De eensgezindheid verhoogt de toegankelijkheid, maar ik miste perspectieven uit andere klinische settings, zowel in Nederland als internationaal.

Het boek is sterk ingebed in een Nederlandse zorgcontext. Voor hulpverleners in België is het verschil in zorg­organisatie voelbaar. Deze verschillen zijn inspirerend, maar aanvullende invalshoeken hadden het boek verder kunnen diversifiëren en de lezer nog meer kunnen stimuleren om kritisch en creatief mee te denken.

Dit handboek biedt op laagdrempelige wijze een stevige theoretische basis en concrete handvatten voor diverse disciplines binnen de ggz. Het plaatst traumabehandeling in een brede maatschappelijke context en biedt mogelijkheden op verschillende interventieniveaus. Ik voel me als hulpverlener ondersteund en verrijkt na het lezen van dit boek en wens elke migrant met psychische klachten een hulpverlener toe die zich de inhoud ervan kan eigen maken en uitstralen.

Citeren

Tijdschr Psychiatr. 2024;68(5):208-208

Seline van den Ameele, volwassenenpsychiater, Brussel