achtergrond Een relatief verwaarloosd gebied binnen de cognitieve gedragstherapie is de wijze waarop mensen letterlijk en figuurlijk tegen hun uiterlijk aankijken. Vrijwel niemand is doorlopend tevreden over zijn of haar uiterlijk. Bij sommige mensen echter beslaat de preoccupatie met het uiterlijk een groot deel van de dag en leidt tot een sterke hinder bij het dagelijks functioneren. Er kan dan wellicht worden gesproken van body dysmorphic disorder (bdd). Deze dsm-iv-diagnose wordt vermoedelijk ten onrechte maar weinig gesteld, misschien omdat de behandelaar meer vertrouwd is met andere erop lijkende klachten. Met name sociale fobie, dwangstoornis, eetstoornissen en depressie vertonen zowel comorbiditeit als fenomenologische overlap met bdd. bdd heeft zeer idiosyncratische kenmerken, aangezien het object van preoccupatie elk onderdeel van het lichaam kan betreffen, waarbij het gezicht het meest op de voorgrond staat. Verder is er sprake van sterk individueel controle- en vermijdingsgedrag, onder meer rondom het kijken in de spiegel en het vermijden van sociale situaties.
doel Het beschrijven van een cognitiefgedragsmatig perspectief op bdd, het uitwerken daarvan naar diagnostiek en behandeling, en het aangeven van evidentie voor cognitieve gedragstherapie.
methoden Onderzoek van de literatuur en evidence over werkzame behandelingen bij bdd.
resultaten Met name de cognitieve en gedragsmatige onderdelen van het model bieden goede ingangen voor behandeling. Een aantal vaak toepasbare cognitieve en gedragsmatige interventies worden toegelicht. Deze gaan in op de negatieve automatische gedachten en basisassumpties van de patiënt, op gedragsrituelen en op de sociale vermijdingsaspecten van bdd. Ook de therapeutische relatie en het toepassen van de socratische dialoog komen aan bod als belangrijke middelen om de behandeling succesvol te doen verlopen. Een en ander wordt geïllustreerd aan de hand van recente onderzoeksbevindingen.
conclusie Er bestaan goede cognitief gedragstherapeutische behandelingen voor bdd.