Steeds meer onderzoek is gericht op beweging als aanvullende behandelstrategie binnen de psychiatrie. Vier recente studies laten zien hoe lichaamsbeweging samenhangt met klachten, functioneren en beloop bij uiteenlopende patiëntgroepen.

Beweging effectief bij volwassenen met schizofreniespectrumstoornissen

Aangezien reguliere behandeling van schizofreniespectrumstoornissen vaak maar een gedeeltelijk effect heeft op de kwaliteit van leven, zijn aanvullende interventies nodig. Greca en collega’s onderzochten in een systematische review of gestructureerde beweegprogramma’s het cognitief functioneren, de symptoomlast en het welbevinden bij volwassenen met een schizofreniespectrumstoornis kunnen verbeteren. Hun bevindingen werden gepubliceerd in Psychiatry Research.1

De auteurs includeerden 17 RCT’s, met een totaal van 1054 volwassen deelnemers (537 in interventiegroepen, 517 in controlegroepen; 38,6% vrouw). Interventies bestonden voornamelijk uit aerobe beweging (14 studies), zoals wandelen, fietsen of loopbandtraining, terwijl men in 3 studies keek naar een combinatie van aerobe en krachttraining.

De gepoolde analyse liet een significante verbetering in het welbevinden zien (Cohens d = 0,68; 95%-BI: 0,43-0,93), op basis van één vooraf gekozen uitkomstmaat per studie; deze betrof symptomen, cognitie, kwaliteit van leven, sociaal functioneren en lichamelijke gezondheid. Subanalyses lieten daarnaast zien dat beweging een positief effect heeft op cognitief functioneren (gestandaardiseerd gemiddeld verschil (SMD): 0,59; 95%-BI: 0,27-0,92), symptoomernst (SMD: 0,71; 95%-BI: 0,56-0,85), kwaliteit van leven (SMD: 0,60; 95%-BI: 0,22-0,99) en sociaal functioneren (SMD: 0,55; 95%-BI: 0,35-0,75). De effecten waren het grootst voor mannen en voor de leeftijdsgroepen 36-45 jaar en ouder dan 60 jaar.

De therapeutische effecten van gestructureerde bewegingsinterventies bij schizofrenie hangen mogelijk samen met een verhoogd niveau van brain-derived neurotropic factor (BDNF), een stof die neuroplasticiteit en cognitief functioneren stimuleert, en met verminderde ontstekingen in het lichaam.

De auteurs pleiten ervoor dat bewegingsinterventies in de richtlijnen voor de behandeling van schizofreniespectrumstoornissen worden opgenomen en met dezelfde noodzaak worden voorgeschreven als medicatie.

Literatuur

1 Greca E, Belalcazar-Vivas V, Ferrer GF, e.a. SHAPING MINDS: A systematic review and meta-analysis on the effects of structured exercise in schizophrenia spectrum disorders. Psychiatry Res 2026; 357: 116919.

Beweging vermindert risico op angst en depressie rond zwangerschap

Depressie en angst komen relatief vaak voor tijdens en na de zwangerschap en hebben negatieve gevolgen voor moeder en kind. Eerder onderzoek liet zien dat lichaamsbeweging tijdens de zwangerschap prenatale depressie kan verlichten, maar effecten op preventie en behandeling van prenatale en post-partumdepressie en angst zijn beperkt onderzocht. Dong en collega’s deden een meta-analyse en rapporteerden hun bevindingen in Journal of Affective Disorders.1

De auteurs includeerden 24 gerandomiseerde gecontroleerde studies uit 11 landen (n = 2100) in een systematische review met netwerkmeta-analyse. De bewegingsinterventies bestonden uit verschillende vormen van beweging (o.a. yoga, aerobe en krachttraining) gedurende 8-20 weken. De controlegroepen ontvingen gebruikelijke zorg zonder bewegingsprogramma.

Zwangeren in groepen met een bewegingsinterventie kregen minder vaak depressie (gemiddeld verschil (MD): -4,11; 95%-BI: -6,33--1,88) en angst (MD: -6,76; 95%-BI: -10,29--3,22). Ook was beweging effectiever als behandeling bij depressieve klachten (MD: -4,44; 95%-BI: -5,06--3,82) en angst (MD: -3,05; 95%-BI -5,24--0,87) tijdens de zwangerschap. Daarnaast werd een klein effect gezien van beweging op het voorkómen van post-partumdepressie (MD: -0,95; 95%-BI: -1,87--0,02).

In de netwerkmeta-analyse scoorden zwangerschapsgymnastiek in combinatie met yoga en krachttraining relatief hoog bij de preventie van prenatale depressie en angst, terwijl yoga met meditatie vaker naar voren kwam bij preventie van angst en behandeling van prenatale depressie. Een combinatie van aquarobics en krachttraining bleek het meest effectief bij het voorkómen van post-partumdepressie.

Vergeleken met gebruikelijke zorg kan bewegen tijdens de zwangerschap helpen om depressie en angst te voorkomen en te verminderen, en ook het risico op post-partumdepressie te verkleinen, aldus de auteurs. Toekomstige RCT’s zijn nodig om te bepalen of dit ook geldt voor post-partumangst.

Literatuur

1 Dong J, Chi J, Lei EF. Effects of prenatal exercise on prenatal and postpartum depression and anxiety symptoms: A systematic review and network meta-analysis. J Affect Disord 2026; 393: 120438.

Aerobe training verlaagt risico op zelfbeschadiging bij fysiek inactieve jongeren

Wereldwijd wordt bij 14,3-22,6% van de adolescenten suïcide-ideatie gesignaleerd. Daarnaast liet eerder onderzoek een lifetimeprevalentie voor zelfbeschadiging van 17,7% zien in dezelfde leeftijdsgroep. Deze getallen zijn nog hoger bij verminderde lichamelijke activiteit. Werneck en collega’s onderzochten daarom de invloed van bewegen op de kans op het ontstaan van suïcidale gedachten, suïcidaal gedrag en niet-suïcidale zelfbeschadiging bij scholieren. Journal of Psychiatric Research publiceerde hun resultaten.1

628 adolescenten zonder DSM-5-diag­nose voor depressie, bipolaire of schizofreniespectrumstoornis (gem. leeftijd: 13,0 jaar; 43% meisjes) namen deel aan deze clustergerandomiseerde studie; 176 (28,0%) van hen hadden bij aanvang subklinische depressieve klachten en 312 (49,7%) hadden verminderde lichamelijke activiteit. De scholieren werden per klas toegewezen aan een beweeg­interventie of een psycho-educatieve controleconditie. De beweeginterventie bestond uit 6 maanden begeleide aerobe training op school, gevolgd door 6 maanden zelfstandige training met regelmatige herinneringen. De controlegroep kreeg 12 maanden lang elke 2 maanden een sessie psycho-educatie met focus op emotieregulatie en mentaal welbevinden.

Beweging had geen effect op suïcide-ideatie of suïcidaal gedrag, ook niet na stratificatie op basis van subklinische depressieve klachten of verminderde fysieke activiteit bij de nulmeting. Voor niet-suïcidale zelfbeschadiging werd eveneens geen verschil gevonden tussen de bewegingsgroep en de controlegroep als geheel. Echter, keken de onderzoekers alleen naar de deelnemers met verminderde lichamelijke activiteit, dan was de incidentie van niet-suïcidale zelfbeschadiging in de bewegingsgroep significant lager (incidentieratio: 0,49; 95%-BI: 0,25-0,97).

Een mogelijke verklaring dat er geen verlaagd risico op suïcidaal gedrag werd gevonden, is de lage incidentie ervan tijdens de onderzoeksperiode. Onderzoeken met een langere follow-up zijn nodig om dit vraagstuk verder te verhelderen. De auteurs benadrukken dat de bevindingen zijn gebaseerd op gezonde proefpersonen en daarom niet zonder meer generaliseerbaar zijn naar klinische populaties.

Literatuur

1 Werneck AO, Tian X, Lu W. Can exercise reduce the risk of suicidal ideation and behaviors in youth at school? A 12-month cluster randomized control trial. J Psychiatr Res 2026; 194: 71-78.

Houden de effecten van een beweeginterventie bij depressieve klachten aan?

Regelmatig bewegen kan depressieve klachten verminderen. De meeste onderzoeken richtten zich daarbij op de kortetermijneffecten van beweeginterventies. Bevindingen over de effecten op de langere termijn zijn niet eenduidig. Bertuol en collega’s onderzochten daarom of lichamelijke activiteit gepaard gaat met aanhoudende veranderingen in depressieve klachten, tot 6 maanden later. Hun onderzoek verscheen in Journal of Affective Disorders.1

In totaal deden 78 volwassenen met depressieve klachten (score van ten minste 9 op de Patient Health Questionnaire-9 (PHQ-9)) mee aan hun onderzoek. Zij werden gerandomiseerd naar een interventiegroep (n = 39; gemiddelde leeftijd 37,5 jaar, 76,9% vrouw) of een controlegroep (n = 39; gemiddelde leeftijd 37,4 jaar, 76,9% vrouw). De gestructureerde beweeginterventie duurde 16 weken en bestond uit 2 sessies per week met zowel theoretische onderdelen als beweging. Depressieve klachten werden gemeten bij de start van het onderzoek, direct na afloop van het beweegprogramma en 6 maanden later.

In beide groepen namen depressieve klachten in de loop van de tijd af, waarbij de afname groter was in de interventiegroep (groep x tijd-interactie: p = 0,017). Dit patroon werd met name gevonden voor specifieke klachten zoals ‘een slecht gevoel hebben over uzelf’, concentratieproblemen en gevoelens van traagheid of rusteloosheid. Daarnaast bereikten meer deelnemers remissie in de interventie- dan in de controlegroep, zowel direct na afronding van het beweegprogramma (51,3% versus 23,1%) als na 6 maanden (35,9% versus 5,2%).

Sensitiviteitsanalyses lieten zien dat leeftijd modererend werkte: de afname in depressieve symptomen was groter bij deelnemers van 37-59 jaar dan bij jongere volwassenen. Voor geslacht en burgerlijke staat werden geen modererende effecten gevonden.

De auteurs concluderen dat interventies gericht op meer bewegen blijvende voordelen kunnen hebben voor volwassenen met depressieve klachten, ook als professionele begeleiding na verloop van tijd stopt. De onderliggende mechanismen dienen nog verder te worden onderzocht.

Literatuur

1 Bertuol C, Schuch FB, Tozetto WR, e.a. Beyond the intervention: do the benefits of a randomized controlled trial of physical activity on depressive symptoms persist after six months? J Affect Disord 2026; 394: 120659.