Psychische klachten kunnen zulke ernstige functionele beperkingen opleveren dat ze leiden tot ziekteverzuim. Shiri e.a. onderzochten in een systematische review effectieve interventies om dit ziekteverzuim te reduceren.1 In hun studie includeerden zij 75 gerandomiseerde gecontroleerde trials (RCT’s), waarvan 41 over stressgerelateerde aandoeningen, aanpassingsstoornissen, angststoornissen en somberheid, 27 over lichte tot ernstige depressieve stoornissen en 9 over werkgerelateerde stress, burn-out, vermoeidheid of psychosociale problemen.

Op basis van hun analyse benoemen de auteurs voor uitval door deze klachten en aandoeningen het belang van specifieke psychologische interventies zoals cognitieve gedragstherapie (CGT) en oplossingsgerichte therapie (en combinaties daarvan) alsmede verbeterde zorgcoördinatie en aanpassingen op de werkplek teneinde het ziekteverzuim effectief te reduceren. Daarbij onderstrepen zij het belang van onderzoek naar het effect van dergelijke interventies op de langere termijn. Een belangrijke reden hiervoor is dat het merendeel van de onderzoeken geen effectieve reductie van het ziekteverzuim liet zien. Bovendien hadden maar 10 van de 75 RCT’s een laag risico op bias, zoals uitvoerings-, waarnemings- en uitvalsbias, en was de heterogeniteit van de studiepopulaties en de geboden interventies groot, met aanzienlijke verschillen in behandeling en begeleiding, verzuimstatus en follow-upduur.

Desalniettemin vermelden de auteurs dat de bevindingen uit hun review aansluiten bij eerder gepubliceerde reviews waaruit bleek dat zowel psychologische interventies op zichzelf als de combinatie met andere interventies een gunstig effect hebben op terugkeer naar het werk. Zij concluderen dan ook dat een multidisciplinaire aanpak met individuele therapie plus aanpassingen op de werkplek het meest effectief lijkt om ziekteverzuim bij werknemers met psychische problemen te begeleiden.

De Nederlandse Richtlijn Psychische problemen bij werkenden daarentegen benadrukt vooral zelfregie en zelfmanagement van de uitgevallen werknemer.2 In aanvulling hierop zouden werkgevers volgens Shiri e.a. dus eerder betrokken kunnen worden bij het herstelproces om bijvoorbeeld werkplekaanpassingen sneller door te kunnen voeren. In de praktijk hebben werkgevers in Nederland meestal pas overleg met een bedrijfsarts wanneer het verzuim zes weken of langer duurt. Contact tussen bedrijfsarts en huisarts vindt plaats als twijfel bestaat over de diagnose of stagnatie van herstel lijkt op te treden door niet-werkgerelateerde problemen.

Wij pleiten voor eerder en laagdrempelig contact tussen bedrijfsarts en huisarts en specifiek de praktijkondersteuner huisarts geestelijke gezondheidszorg (POH-GGZ), met het oog op de beschikbaarheid van passende zorg zoals in de review beschreven werkgerichte CGT, de behandelcontinuïteit en het faciliteren van functioneel herstel. De bedrijfsarts helpt dan vanuit medisch perspectief met re-integratie en eventuele aanpassingen op het werk of de werkomstandigheden en kan verwijzen naar (interne) collega’s, zoals bedrijfspsychologen.

Tot slot pleiten wij ervoor om ook na terugkeer naar het werk evaluatiemomenten te organiseren ter beoordeling van de effectiviteit van de interventies wat betreft re-integratie. Dit zou ook een mogelijkheid kunnen bieden om prognostische data te verzamelen voor toekomstig onderzoek met een focus op duurzaam herstel én duurzame inzetbaarheid bij psychische klachten.

Literatuur

1 Shiri R, Varje P, Toppinen-Tanner S. Effective interventions to reduce sick leave in workers with mental illnesses: A systematic review of randomized controlled trials. J Psychosom Res 2025; 193: 112140.

2 NVAB. Richtlijn Psychische problemen (herziening 2020). https://nvab-online.nl/app/uploads/2024/06/RL-psych-prob-aangepast_2020.pdf