Met interesse lazen wij het redactioneel van Marianne Destoop over de plaats van de e-sigaret als rookstopmiddel binnen de ggz. Dit is een zeer relevant onderwerp gezien de aanhoudend hoge rookprevalentie die gepaard gaat met somatische ziektelast bij patiënten met ernstige psychiatrische aandoeningen (EPA) en de zeer snelle opmars van het gebruik van e-sigaretten bij jongeren, maar ook de tot voor kort geringe aandacht voor stoppen met nicotine in de psychiatrie. We willen echter nuance aanbrengen en kanttekeningen plaatsen bij de weging van het bewijs voor huidige behandelopties en de plaats van de e-sigaret als rookstopmiddel.

Wat betreft effectieve en veilige behandelopties laat een zeer recente overzichtsstudie bij mensen met EPA zien dat varenicline (weer beschikbaar) en bupropion positieve resultaten geven wat betreft abstinentie op de lange termijn.¹ Nicotinevervangende middelen (NVM) laten met name een positief resultaat op de korte termijn zien. Al deze medicamenten zijn veilig te gebruiken voor patiënten met EPA, laten ook specifieke analyses voor deze groepen zien.^2,3 Daarnaast is als tweede nicotineagonist ook cytisine een behandeloptie, die in vergelijking met NVM bij mensen met EPA hogere slagingskansen en minder bijwerkingen geeft.⁴

Behandeling is het effectiefst als er wordt ingezet op een combinatie van gedragsmatige behandeling en farmacotherapie.¹ Er wordt vanuit de praktijk en lopend implementatieonderzoek naar stoppen met nicotine opgemerkt dat NVM vaak als eerste worden ingezet, mogelijk in het kader van gedeelde besluitvorming, maar ook wellicht omdat voorschrijvers weinig ervaring met en kennis van andere farmacotherapeutische behandelopties hebben. Hierdoor worden effectievere middelen minder vaak ingezet dan wenselijk. Gezien de effectiviteit op groepsniveau van varenicline en bupropion bij patiënten met EPA speelt hier dus onderbehandeling en is er meer kennis en ervaring nodig om dit te veranderen.

Over e-sigaretten stelt Destoop dat deze effectiever zijn dan NVM bij rokers die niet succesvol stoppen met gebruikelijke methoden. Hoewel e-sigaretten mogelijk bijdragen aan reductie van tabaksgebruik, laat een cochranereview zien dat bewijs voor langdurige abstinentie minder overtuigend is en dat duaal gebruik frequent voorkomt.⁵ Kortom, de nicotineverslaving wordt niet curatief aangepakt, maar vervangen door een andere toedieningswijze van nicotine. De andere aangehaalde studie is niet uitgevoerd bij patiënten met EPA, wat de generaliseerbaarheid beperkt.⁶ Bovendien zijn de schadelijke effecten van e-sigaretten en de kans op dubbelgebruik (specifiek bij mensen met psychische klachten) met nadelige gevolgen onwenselijk, waardoor advisering van de e-sigaret zeer zorgvuldig overwogen moet worden.^7,8

Ook de stelling dat e-sigaretten financieel voordeliger zijn dan rookstopmedicatie verdient nuancering. Binnen de Nederlandse context worden per 2026 drie rookstoppogingen vergoed in het basispakket, inclusief verlenging van farmacotherapie, waardoor langdurige evidencebased behandeling kosteloos toegankelijk is. Alleen voor klinische patiënten wordt inderdaad rookstopmedicatie betaald vanuit desbetreffende ziekenhuis of organisatie.

Op basis van de huidige evidentie kan de e-sigaret als een laatste optie worden overwogen als minder schadelijk alternatief voor sigaretten wanneer farmacotherapie niet werkt. Wij pleiten ervoor om primair in te zetten op optimale toepassing van effectieve interventies voor stoppen met roken door een combinatie van farmacotherapie en gedragsmatige ondersteuning aan te bieden. De uitdaging blijkt niet te liggen bij het ontbreken van effectieve behandelingen, maar bij het adequaat implementeren en inzetten hiervan. Meer aandacht voor onderbehandeling is essentieel om gezondheidswinst bij deze kwetsbare populatie te realiseren.

Literatuur

1        Bekkering GE, Detraux J, López-López JA, e.a. Smoking cessation for people with severe mental illness: systematic review and network meta-analysis. BMJ Med 2026; 5: e002190.

2        Pearsall R, Smith DJ, Geddes JR. Pharmacological and behavioural interventions to promote smoking cessation in adults with schizophrenia and bipolar disorders: a systematic review and meta-analysis of randomised trials. BMJ Open 2019; 9: e027389.

3        Anthenelli RM, Benowitz NL, West R, e.a. Neuropsychiatric safety and efficacy of varenicline, bupropion, and nicotine patch in smokers with and without psychiatric disorders (EAGLES): a double-blind, randomised, placebo-controlled clinical trial. Lancet 2016; 387: 2507–20.

4        Tavakoli-Ardakani M, Gholamzadeh Sani Z, Beyraghi N, e.a. Comparison between cytisine and Nicotine Replacement Therapy in smoking cessation among inpatient psychiatric patients. J Addict Dis 2024; 42: 352-9.

5        Lindson N, Butler AR, McRobbie H, e.a. Electronic cigarettes for smoking cessation. Cochrane Database Syst Rev 2024; 1: CD010216.

6        Myers Smith K, Phillips-Waller A, Pesola F, e.a. E-cigarettes versus nicotine replacement treatment as harm reduction interventions for smokers who find quitting difficult: randomized controlled trial. Addiction 2022; 117: 224–33.

7        Kaur J, Goel S, Shabil M, e.a. Health impacts of electronic nicotine delivery systems: an umbrella review of systematic reviews. BMJ Open 2025; 15: e100168.

8        Coleman SRM, Piper ME, Byron MJ, e.a. Dual use of combustible cigarettes and e-cigarettes: a narrative review of current evidence. Curr Addict Rep 2022; 9: 353–62.