achtergrond Sinds enkele jaren vormt het massaal optreden van overgewicht nationaal en internationaal een grote bedreiging voor de volksgezondheid. Mede hierdoor vormt gewichtstoename die wordt veroorzaakt door het gebruik van psychofarmaca een belangrijke beperking van hun toepasbaarheid. Vooral (atypische) antipsychotica, antidepressiva en stemmingsstabilisatoren worden met deze ongewenste werking geassocieerd.
doel In deze inleiding wordt het probleem geschetst en worden mogelijke verklaringen voor het ontstaan van gewichtstoename beschreven. Daarnaast wordt een overzicht gegeven van geneesmiddelen die in het bijzonder aanleiding geven tot gewichtstoename.
resultaten Gewichtstoename wordt onder meer geassocieerd met het antagoneren van histaminereceptoren en serotoninereceptoren. Er bestaan echter nog andere kanshebbers. Deze mechanismen verklaren niet waarom gewichtstoename tegenwoordig een groter probleem vormt dan in de tweede helft van de vorige eeuw. Veel gewichtstoename wordt veroorzaakt door amitriptyline en nortriptyline wat betreft antidepressiva, lithium en valproïnezuur wat betreft stemmingsstabilisatoren en clozapine en olanzapine wat betreft antipsychotica.
conclusie Gewichtstoename door psychofarmaca kan niet als opzichzelfstaand probleem worden beschouwd. Ook kan deze bijwerking niet eenvoudig worden voorkomen door het gebruik van bepaalde psychofarmaca te vermijden. Een meervoudige aanpak van het probleem is wenselijk.